नेपालका हिमाली जिल्लामध्ये एक हो, दोलखा । प्राकृतिक, धार्मिक र सांस्कृतिक दृष्टिले अत्यन्त समृद्ध दोलखा हिमाल–पहाडको मनोरम दृश्य, ऐतिहासिक सम्पदा, धार्मिक आस्था र साहसिक पर्यटनका अवसरका कारण विशेष गन्तव्यका रूपमा चिनिन्छ।
यही जिल्लाबाट प्रतिनिधित्व गर्दै आएका पूर्व सञ्चार तथा सूचना–प्रविधि मन्त्री तथा नेकपा (एमाले) दाेलखाका प्रतिनिधि सभाका उम्मेदवार पार्वत गुरुङले दोलखाको पर्यटन प्रवर्द्धन र समग्र विकासलाई आफ्नो राजनीतिक यात्रामा राष्ट्रिय एजेन्डाका रूपमा अघि सार्दै आएका छन्।
दोलखाको पर्यटन सम्भावना : अवसर र चुनौती
दोलखा धार्मिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण जिल्ला हो। प्रसिद्ध भिमेश्वर मन्दिर धार्मिक आस्थाको केन्द्र मात्र होइन, पर्यटनको बलियो आधार पनि हो। त्यस्तै गौरीशंकर हिमाल, कालिञ्चोक, रोल्वालिङ उपत्यका, शैलुङ, जिरी, हनुमन्ते डाँडा, चेरर्दुदोलखा धार्मिक, सांस्कृतिक र प्राकृतिक सम्पदाले भरिपूर्ण जिल्ला हो। प्रसिद्ध भिमेश्वर मन्दिर धार्मिक आस्थाको केन्द्र मात्र होइन, पर्यटनको बलियो आधार पनि हो। त्यस्तै गौरीशंकर हिमाल, कालिञ्चोक, रोल्वालिङ उपत्यका, शैलुङ, जिरी, हनुमन्ते डाँडा, चेरर्दुङ तथा नयाँ गन्तव्यका रूपमा अघि बढिरहेको सोक्ला भ्यालीले दोलखालाई बहुआयामिक पर्यटन केन्द्र बनाएका छन्।
तामाकोशी नदीमा र्याफ्टिङ, क्यानोनिङ, पाँच हजार मिटरभन्दा माथिका हिमाल आरोहण, सोक्ला भ्यालीको रक क्लाइम्बिङ जस्ता साहसिक पर्यटनका सम्भावनाहरू पनि प्रशस्त छन्।
यद्यपि, लामो समयसम्म पूर्वाधारको अभाव, प्रभावकारी प्रचार–प्रसारको कमी र यातायात पहुँचका समस्याले यी सम्भावनाहरू पूर्ण रूपमा उपयोग हुन सकेका थिएनन्। यही सन्दर्भमा पार्वत गुरुङले दोलखाको पर्यटन विकासलाई योजनाबद्ध रूपमा अगाडि बढाउनुपर्ने आवश्यकता औँल्याउँदै आएका छन्।
‘बाह्र सय पल्टन’ र लप्ची क्षेत्रको प्रवर्द्धन
सन् १२१८ को भोट–युद्धसँग जोडिएको ‘बाह्र सय पल्टन’ ऐतिहासिक स्थललाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा प्रवर्द्धन गर्न गुरुयोजना बनाउने लक्ष्य गुरुङले सार्वजनिक गरेका छन्। नेपाल र तिब्बतबीचको ऐतिहासिक, धार्मिक र सांस्कृतिक सम्बन्धलाई पर्यटनसँग जोडेर विकास गर्नुपर्ने उनको धारणा छ।
यस क्षेत्रका ऐतिहासिक अवशेष र किंवदन्तीको संरक्षण तथा प्रवर्द्धनमा जोड दिँदै लप्ची–फलाक नाका जोड्ने अन्तरदेशीय सडक सञ्जाल निर्माणलाई पनि राष्ट्रिय एजेन्डाका रूपमा अघि सारिएको छ। यसले धार्मिक तथा अन्तरदेशीय पर्यटन प्रवर्द्धनमा टेवा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।
पूर्वाधार विकासमा प्राथमिकता
पर्यटन विकासका लागि पहुँच र पूर्वाधार अनिवार्य आधार हुन्। गुरुङले दोलखामा सडक सञ्जाल विस्तार, सञ्चार सेवा सुधार, विद्युत् आपूर्ति सुदृढीकरण र भूकम्पपछिको पुनर्निर्माणलाई प्राथमिकता दिएका छन्।
२०७२ सालको भूकम्पपछि दोलखाका धेरै संरचना क्षतिग्रस्त भएका थिए। धार्मिक तथा ऐतिहासिक सम्पदाको पुनर्निर्माण, स्थानीय बासिन्दालाई पुनः आर्थिक गतिविधिमा जोड्ने प्रयास र संघीय तहबाट स्रोत सुनिश्चित गर्न उनले पहल गरेको थिए । यी प्रयासले पर्यटन पुनरुत्थानमा सहयोग पुर्याएको छ।
डिजिटल प्रवर्द्धनको अवधारणा
सञ्चार तथा सूचना–प्रविधि मन्त्रीको जिम्मेवारी सम्हाल्दा गुरुङले ‘डिजिटल नेपाल’ अवधारणालाई जोड दिएका थिए। पर्यटन प्रवर्द्धनमा डिजिटल माध्यमको प्रयोग अपरिहार्य रहेको उनको धारणा छ।
उनले पर्यटन गन्तव्यहरूको डिजिटल प्रोफाइल निर्माण, अनलाइन प्रचार–प्रसार सुदृढीकरण, दुर्गम क्षेत्रमा सञ्चार पूर्वाधार विस्तार र स्थानीय पर्यटन व्यवसायलाई प्रविधिसँग जोड्ने एजेन्डा अघि सारेका छन्।
यी पहलले दोलखाजस्ता हिमाली जिल्लालाई राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा चिनाउन आधार तयार गर्ने विश्वास गरिएको छ।
धार्मिक र ग्रामीण पर्यटनमा जोड
दोलखाको पर्यटन धार्मिक र ग्रामीण संरचनामा आधारित छ। भिमेश्वर मन्दिर, कालिञ्चोक क्षेत्र र परम्परागत बस्तीहरूलाई व्यवस्थित रूपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता गुरुङले विभिन्न अवसरमा उठाएका छन्।
स्थानीय होमस्टे प्रवर्द्धन, सामुदायिक पर्यटन, स्थानीय उत्पादनको बजारीकरण र रोजगारी सिर्जनालाई पर्यटनसँग जोड्ने अवधारणा पनि उनको प्राथमिकतामा रहेको छ। यसले युवालाई स्वदेशमै अवसर सिर्जना गर्ने र वैदेशिक पलायन रोक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अन्तमा
समग्रमा, पार्वत गुरुङले दोलखाको पर्यटन विकासलाई राजनीतिक प्राथमिकतामा राख्दै पूर्वाधार विस्तार, डिजिटल प्रवर्द्धन, धार्मिक तथा ग्रामीण पर्यटन विकास र स्थानीय समृद्धिसँग पर्यटनलाई जोड्ने प्रयास गरेका छन्।
उनको भूमिका मुख्यतः नीति–स्तरको पहल, रणनीतिक नेतृत्व र स्रोत सुनिश्चिततामा केन्द्रित देखिन्छ। अबको मुख्य चुनौती भनेको दोलखाका पर्यटन सम्भावनालाई योजनाबद्ध, दिगो र परिणाममुखी रूपमा कार्यान्वयनमा लैजानु हो।
सम्भावित योजना, प्रभावकारी कार्यान्वयन र निजी–सामुदायिक सहकार्यमार्फत दोलखा नेपालकै प्रमुख धार्मिक तथा हिमाली पर्यटन गन्तव्यका रूपमा स्थापित हुन सक्ने सम्भावना प्रबल देखिन्छ।
